Beograd

Beogradski motivi, dočarani posredstvom jedne beogradoholičarke. Ona je književnica, a zove se Neda Kovačević. Njen mejl glasi: nedakovacevic@yahoo.com

Telefonska centrala, Kosovska

beogradska | 10 Oktobar, 2009 16:59


Podignuta je 1908. na uglu Kosovske broj 47 i Palmotićeve ulice. Sazidana je u vreme kada je Beograd, kao nevelika varoš sa 80.000 stanovnika i oko 8.000 mahom prizemnih kuća, već posedovao moderni vodovod, električnu centralu i predajnu mrežu, električni tramvaj koji je zamenio konjski, već pripremljen generalni projekt „kanalisanja" grada te gotovo poluvekovni običaj prenošenja informacija telegrafom. Po narudžbini Ministarstva narodne privrede još devedesetih godina XIX veka izrađen je projekat za Centralnu zgradu pošte, telegrafa i telefona Konstantina Jovanovića na mestu današnjeg Doma Vojske.



Pravi tehnološko-tehnički osnov rađanju auditivne kulture i masovnijeg interpersonalnog saobraćanja telefonom dalo je tek podizanje zdanja za glavni komutator, na no¬voizabranoj lokaciji, uglu Palmotićeve i Kosovske ulice. Posle studijskog obilaska Telefonske centrale u Pešti 1905, jedne od najsavremenijih u Evropi toga doba, osokoljen inostranim iskustvom, projekat beogradske Centrale izrađuje mladi docent Beogradskog univerziteta Branko Tanazević. Omogućivši postavljanje telefonskih instalacija za 6.000 pretplatnika, okupivši u svome enterijeru odeljenja poštanske i telegrafske službe, zgrada Telefonske centrale sasvim je zadovoljila potrebe malog, i još uvek sujeverjem zaodenutog grada, u kome je, uzgred rečeno, banalna predrasuda o baksuznom pretplatničkom broju 13, već jednom osujetila genezu i šire rasprostiranje telefonije.

„Jer svaki narod, ma koliko da je mali", pisao je Tanazević, „ima prava, kao i jedna individua, na svoje razviće u istoriji sveta". Time je, stoga, to uplašeno uvijanje tehnologije pod domaćinski, zavetni plašt srpsko-vizantijskog stila zadobilo opravdanje, premda je samoisticanje narodnih osobenosti i tradicijskih mitema bilo pristalije fasadi kakve ustanove od nacionalnog značaja poput Ministarstva prosvete (rekonstruisao takođeTanazević), no zdanju glavnog komutatora.




Upoznavši se sa dostignućima savremene tehnike, ali gotovo istovremeno obišavši stare srednjovekovne spomenike, arhitekt Telefonske centrale shvata da stepen „onarodnjavanja" arhitekture ne bi smeo biti prekomeran. Čak i više od toga. Profane građevine u srpsko-vizantijskom stilu , ističe on u „Srpskom tehničkom listu", nemoguće je projektovati. Umesto odlučnog zahvatanja u domen celovite arhitektonske obrade prostora, normativistički postulira da je za „modernu arhitekturu"(srpsko-vizantijskog stila) dovoljno slediti „impresiju" starih formi, njihovo podražavanje u malteru, i pri tom ne insistirati na starom „načinu zidanja", zapravo prenošenju čitavih tektonskih oblika srednjovekovne ar¬hitekture. U iznalaženju podesnog „modula" za naše buduće profane građevine, „impresija" i „naznačenje" starih motiva i oblika nas zasad, kao metodi toga iznalaženja, moraju zadovoljiti.

Uprkos oštrom, i javno iznesenom protivljenju Tanazevića, zgrada Telefonske centrale nije podignuta na regulacionoj liniji Kosovske ulice već, sasvim protivno građevinskom zakonu i onoga doba, sa nje povučena u „avliju", zbog stare zgrade komutatora koja se nalazila na toj liniji. Već sačinjeni projekat je otuda valjalo izvesti na nagnutom ter¬enu klinaste, a ne, kako je planirano, pravougaone osnove i bez nagiba, te je, pored otežane komunikacije određenih unutrašnjih prostorija i razlike u koštanju, trebalo „istegliti" već proporcionisani front zgrade za čitav metar. Građevinske radove na ovom, batal-džamijskom zdanju, izvodio je jedan od viđenijih „prestoničkih" građevinara toga doba, Nikola Vitorović.


Između dva rata (1921-26), zgradi je nadzidan sprat koji nije narušio njen prvobitni sklad. Intervenciju je izveo sam autor a gradnju nadzirao Petar Popović. Ipak, veličina kubeta, primerena prvobitnim obrisima i razmerama objekta, uveličavanjem njegovog gabarita izgubila je svoj nekadašnji vizuelni značaj.

Plan nadziđivanja:

http://www.muzejnt.rs/images/dokumentacija/zbirke_mnt/covek_i_tehnika/zbirka_odeljenja_arhitekture/branko_tanazevic.jpg

Zdanje Telefonske centrale je obnovljeno 1989. po projektu Z. Jakovljevića . Ima podrum, prizemlje i tri sprata.

(Podaci preuzeti iz knjige "Arhitektonska enciklopedija Beograda" Slobodana Bogunovića) 

 
Powered by blog.rs